De redactie
Voedselproducenten, cateraars, horecabedrijven en leveranciers krijgen vanaf 1 juli 2026 te maken met strengere Europese regels voor de beheersing van Listeria monocytogenes in kant-en-klare levensmiddelen. Met de invoering van Verordening (EU) 2024/2895 verschuift de nadruk nadrukkelijk naar aantoonbare voedselveiligheid gedurende de volledige houdbaarheid van een product.
De nieuwe regelgeving legt meer verantwoordelijkheid bij bedrijven die gekoelde kant-en-klare producten produceren, verwerken of verkopen. Zij moeten kunnen bewijzen dat het risico op groei van de listeriabacterie gedurende de gehele houdbaarheidsperiode onder controle blijft.
Hardnekkige bacterie
Listeria monocytogenes is een bacterie die voedsel kan besmetten en de ziekte listeriose kan veroorzaken. Hoewel besmettingen relatief zeldzaam zijn, kunnen de gevolgen ernstig zijn, vooral voor kwetsbare groepen zoals zwangere vrouwen, ouderen, jonge kinderen en mensen met een verminderde weerstand.
De bacterie komt van nature voor in bodem, water, planten en dierlijke mest en kan via grondstoffen, apparatuur, werkoppervlakken of menselijke handelingen in voedsel terechtkomen.
Wat Listeria bijzonder maakt, is dat de bacterie zich ook bij koelkasttemperaturen kan vermenigvuldigen. Daardoor vormt zij vooral een risico bij gekoelde producten die zonder verdere verhitting worden geconsumeerd.
Focus op kant-en-klare producten
De aangescherpte regels richten zich vooral op producten waarin Listeria tijdens de houdbaarheid kan groeien. Daarbij gaat het onder meer om gerookte vis, rauwmelkse kazen, vleeswaren, rauwkostsalades, kiemgroenten en gekoelde kant-en-klaarmaaltijden.
Voor deze productgroepen moeten bedrijven voortaan beter onderbouwen dat de bacterie zich niet tot gevaarlijke niveaus ontwikkelt voordat de uiterste houdbaarheidsdatum wordt bereikt.
Twee wettelijke normen
De regelgeving maakt onderscheid tussen bedrijven die hun productveiligheid kunnen onderbouwen en bedrijven die dat niet kunnen.
Wanneer een producent met houdbaarheidsonderzoeken en microbiologische analyses kan aantonen dat een product veilig blijft, geldt een maximale norm van 100 Listeria-bacteriën per gram product gedurende de houdbaarheid.
Ontbreekt die onderbouwing, dan geldt een veel strengere eis: in een monster van 25 gram mag de bacterie helemaal niet aantoonbaar aanwezig zijn.
Hierdoor krijgen validatieonderzoeken, temperatuurregistraties en microbiologische controles een veel grotere rol binnen kwaliteitsmanagementsystemen.
Verantwoordelijkheid stopt niet bij de fabriek
Een belangrijk verschil met de huidige praktijk is dat de verantwoordelijkheid niet langer uitsluitend ligt bij het moment waarop een product wordt geproduceerd. De nieuwe regels kijken naar de volledige levenscyclus van een product.
Dat betekent dat ook opslag, transport, distributie en verdere verwerking binnen de keten nadrukkelijk worden meegenomen in de beoordeling van voedselveiligheid.
Producenten, groothandels, logistieke dienstverleners, cateraars en horecabedrijven zullen daarom nauwer moeten samenwerken en hun procedures beter moeten documenteren.
Opslag wordt cruciale schakel
De Europese Commissie benadrukt dat voedselveiligheid niet alleen afhankelijk is van productieprocessen, maar ook van correcte opslag en behandeling.
Temperatuurbeheersing, duidelijke etikettering, hygiënische opslagomstandigheden en een goede registratie van batchgegevens worden daardoor steeds belangrijker. Open verpakkingen, onduidelijke houdbaarheidsdata en onvoldoende gescheiden opslag vergroten het risico op kruisbesmetting en bacteriegroei.
Voor bedrijven die werken met gekoelde bereidingen, salades, sauzen en andere kant-en-klare producten betekent dit dat opslagvoorzieningen en werkprocessen kritisch tegen het licht moeten worden gehouden.
Voorbereiden op 2026
Hoewel de nieuwe regels pas op 1 juli 2026 van kracht worden, adviseren deskundigen bedrijven om niet te wachten met voorbereidingen.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
- Inventariseren welke producten onder de nieuwe regelgeving vallen;
- Evalueren van bewaartijden en koelprocessen;
- Actualiseren van houdbaarheidsonderzoeken;
- Verbeteren van temperatuurregistratie en monitoring;
- Vastleggen van batchinformatie en traceerbaarheid;
- Controleren van opslag- en hygiëneprocedures.
Van controle achteraf naar aantoonbare beheersing
Met de aangescherpte regelgeving verschuift voedselveiligheid steeds meer van een systeem van eindcontroles naar een model waarin bedrijven continu moeten aantonen dat risico’s worden beheerst.
Voor de voedingsmiddelenindustrie betekent dit extra inspanningen op het gebied van documentatie, monitoring en kwaliteitszorg. Tegelijkertijd bieden de nieuwe regels kansen om voedselveiligheid structureel te versterken en consumenten beter te beschermen tegen voedselgerelateerde gezondheidsrisico’s.
De komende maanden zullen veel bedrijven hun processen daarom opnieuw tegen het licht houden. Want vanaf juli 2026 volstaat het niet langer om voedselveiligheid te veronderstellen; zij moet aantoonbaar zijn gedurende de volledige houdbaarheid van het product.