De redactie
Het kabinet wil de belasting op leidingwater per 1 januari 2027 verhogen van 43,7 naar 53,7 cent per kubieke meter. Dat betekent een stijging van bijna 23 procent. De maatregel maakt deel uit van het Belastingplan 2027, waarover de Tweede Kamer op 12 november stemt. De verhoging is daarmee nog niet definitief. Vooral tijdens droge zomers roept het gebruik van drinkwater voor tuinberegening vragen op over kosten en waterverspilling.
De voorgestelde belastingverhoging moet volgens het kabinet extra inkomsten opleveren en zuiniger gebruik van drinkwater stimuleren. De overheid verwacht jaarlijks ongeveer 111 miljoen euro extra belastinginkomsten.
De plannen stuiten echter op kritiek vanuit de drinkwatersector en het bedrijfsleven. Brancheorganisaties betwijfelen of een relatief beperkte prijsverhoging daadwerkelijk leidt tot minder waterverbruik.
Voor tuinbezitters speelt bovendien een praktische vraag: hoeveel kost sproeien met kraanwater en welke mogelijkheden zijn er om dat verbruik te beperken?
Wat kost de hogere belasting huishoudens?
De belasting op leidingwater bedraagt volgens het kabinetsvoorstel momenteel 43,7 cent per kubieke meter en zou vanaf 2027 stijgen naar 53,7 cent. Een kubieke meter bevat duizend liter water.
Bij een jaarlijks verbruik van 90 tot 110 kubieke meter betekent de voorgestelde verhoging 9 tot 11 euro extra belasting per huishouden, exclusief het eventuele effect van btw.
Deze bedragen zijn gebaseerd op de aangekondigde belastingtarieven en het genoemde jaarverbruik. Het zijn geen definitieve bedragen voor de totale drinkwaterrekening van 2027.
Die rekening wordt namelijk ook bepaald door het tarief van het drinkwaterbedrijf, vaste kosten en eventuele andere prijswijzigingen.
Voor huishoudens die regelmatig hun tuin besproeien, hangt de extra belasting af van het gebruikte aantal kubieke meters.
Een tuin die tijdens een droge periode tien weken lang vijf kubieke meter leidingwater per week gebruikt, verbruikt in totaal vijftig kubieke meter. Bij een belastingverhoging van tien cent per kubieke meter komt dat neer op vijf euro extra belasting, exclusief btw.
De totale kosten van die vijftig kubieke meter liggen aanzienlijk hoger, omdat de gebruiker ook de reguliere prijs van het geleverde drinkwater betaalt.
De belastingverhoging vormt daarmee slechts een beperkt deel van de kosten van tuinberegening.
Drinkwatersector twijfelt aan effect prijsverhoging
Op 29 oktober riepen onder meer de Vereniging voor Energie, Milieu en Water (VEMW) en drinkwaterbranchevereniging Vewin de Tweede Kamer op om de voorgestelde verhoging te schrappen.
Volgens deze organisaties vloeit de extra belastingopbrengst naar de algemene middelen en wordt deze niet rechtstreeks besteed aan investeringen in drinkwaterproductie, waterbesparing of verduurzaming.
Zij verwijzen naar onderzoek uit 2024, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Daaruit zou blijken dat een hogere drinkwaterprijs niet automatisch leidt tot een lager verbruik.
Het kabinet verwacht daarentegen dat een hogere prijs consumenten en bedrijven stimuleert om bewuster met drinkwater om te gaan.
De effectiviteit van de maatregel is daarmee onderwerp van discussie.
Een prijsverhoging van tien cent per duizend liter vormt voor huishoudens een relatief kleine financiële prikkel. Of deze voldoende is om het dagelijkse watergebruik merkbaar te veranderen, staat niet vast.
Droogte vergroot druk op watervoorziening
De discussie over de waterbelasting speelt tegen de achtergrond van een droog groeiseizoen.
Volgens de in het oorspronkelijke bericht aangehaalde KNMI-cijfers bedroeg het landelijke neerslagtekort in augustus 2026 ongeveer 306 millimeter. Daarbij zou de berekende verdamping zijn opgelopen tot 470 millimeter, tegenover 164 millimeter neerslag.
Deze cijfers zijn niet afzonderlijk gecontroleerd aan de hand van de definitieve KNMI-publicaties. Ook de vermelding dat 2026 op dat moment het zevende droogste jaar sinds 1906 zou zijn, moet daarom als een voorlopige aanduiding worden beschouwd.
Bovendien is een rangschikking tijdens het lopende jaar niet hetzelfde als de definitieve positie van een volledig kalenderjaar.
Een neerslagtekort ontstaat wanneer de berekende verdamping groter is dan de hoeveelheid gevallen neerslag. Langdurige tekorten kunnen gevolgen hebben voor de landbouw, natuur, grondwaterstanden en beschikbaarheid van zoetwater.
Ook drinkwaterbedrijven kunnen tijdens warme en droge perioden te maken krijgen met een sterk stijgende vraag.
Vooral wanneer veel huishoudens tegelijkertijd hun tuin besproeien, kan de belasting van het distributienet toenemen.
Drinkwaterbedrijf Dunea riep inwoners in augustus op om terughoudend te zijn met het gebruik van drinkwater voor tuinberegening.
Het beperken van piekverbruik is daarbij minstens zo belangrijk als het terugdringen van het totale jaarlijkse waterverbruik.
Regenwater als alternatief voor leidingwater
Tuinbezitters kunnen verschillende maatregelen nemen om minder drinkwater te gebruiken.
Een regenton vangt neerslag van het dak op en maakt het mogelijk om dat water later te gebruiken voor planten en borders.
De hoeveelheid beschikbaar regenwater hangt af van de dakoppervlakte, de neerslag en de capaciteit van de regenton.
Ook de inrichting van de tuin speelt een belangrijke rol.
Een bodem met voldoende organisch materiaal kan vocht beter vasthouden. Een laag mulch, bijvoorbeeld van bladeren, houtsnippers of compost, beperkt de verdamping vanaf het bodemoppervlak.
Minder verharding helpt regenwater in de bodem te laten infiltreren, mits de ondergrond voldoende doorlatend is.
Plantenkeuze bepaalt mede de waterbehoefte
Niet iedere plant heeft evenveel water nodig.
Lavendel, salie en verschillende diepwortelende vaste planten kunnen na een goede inworteling relatief lange droge perioden verdragen.
Jonge planten, eenjarigen en planten in potten zijn doorgaans gevoeliger voor uitdroging.
Ook de bodemsoort speelt een rol. Zandgrond houdt bijvoorbeeld minder water vast dan veel klei- en leemgronden.
Door planten te kiezen die passen bij de bodem en de omstandigheden van de tuin, kan de behoefte aan aanvullende beregening afnemen.
Dat betekent niet dat droogtetolerante planten helemaal geen water nodig hebben. Vooral tijdens de eerste groeiperiode is voldoende vocht belangrijk.
Gerichter sproeien kan water besparen
Wanneer beregening noodzakelijk is, kunnen het tijdstip en de manier van water geven het verbruik beperken.
Vroeg in de ochtend sproeien heeft doorgaans de voorkeur. De temperatuur is dan relatief laag en de verdamping beperkt.
Ook in de avond kan worden beregend, al kan langdurig nat blad bij sommige gewassen het risico op schimmelziekten vergroten.
Voor veel gevestigde tuinplanten is minder vaak, maar voldoende diep water geven gunstiger dan dagelijks oppervlakkig sproeien.
De juiste hoeveelheid verschilt echter per plantensoort, bodemtype en weersomstandigheid.
Voor jonge aanplant, groenten en planten in potten kan vaker water geven noodzakelijk zijn.
Automatische beregening vraagt om goede afstelling
Een automatisch beregeningssysteem kan helpen om water doelmatiger te gebruiken, maar levert niet vanzelf een besparing op.
Met een sproeicomputer of kraantimer kunnen tuinbezitters de beregening op vaste momenten laten plaatsvinden.
Een regen- of bodemvochtsensor kan voorkomen dat het systeem water geeft terwijl de bodem al voldoende vochtig is.
Druppelirrigatie brengt water dicht bij de wortelzone en kan daardoor efficiënt zijn in borders, moestuinen en bij afzonderlijke planten.
Voor gazons en grotere oppervlakken worden vaak sproeiers gebruikt.
Bij de keuze van een sproeier zijn onder meer waterdruk, bereik, druppelgrootte en verdeling van het water belangrijk.
Een turbinesproeier verspreidt doorgaans relatief grote druppels, die onder bepaalde omstandigheden minder gevoelig zijn voor verwaaiing dan fijne nevel.
Dat betekent niet dat een turbinesproeier per definitie minder water verbruikt. De uiteindelijke hoeveelheid hangt af van de capaciteit, sproeitijd en afstelling.
Een verkeerd ingesteld automatisch systeem kan zelfs meer water gebruiken dan handmatig beregenen.
Hogere belasting lost waterschaarste niet vanzelf op
De belastingverhoging maakt drinkwater duurder, maar het is onzeker hoeveel invloed de maatregel heeft op het daadwerkelijke verbruik.
Voor een gemiddeld huishouden blijft de extra belasting volgens de kabinetsberekeningen beperkt tot ongeveer 9 tot 11 euro per jaar, exclusief het eventuele btw-effect.
Daarmee is het de vraag of de financiële prikkel groot genoeg is om consumenten hun gedrag te laten veranderen.
De drinkwatersector wijst erop dat structurele investeringen in waterbesparing, hergebruik en de drinkwatervoorziening eveneens noodzakelijk zijn.
Het kabinet kiest met de voorgestelde belastingverhoging voor een fiscale maatregel die zowel extra inkomsten moet opleveren als zuiniger watergebruik moet stimuleren.
Of dat tweede doel daadwerkelijk wordt bereikt, zal uit toekomstige verbruikscijfers moeten blijken.
Besluit over waterbelasting nog niet definitief
De Tweede Kamer stemt volgens de aangekondigde planning op 12 november 2026 over het Belastingplan 2027.
Daarna moet ook de Eerste Kamer het wetsvoorstel behandelen. De behandeling wordt in december verwacht.
De verhoging van de belasting op leidingwater naar 53,7 cent per kubieke meter kan daarom pas definitief worden genoemd wanneer het parlement de betreffende wetgeving heeft aangenomen.
Ook moet bij de uiteindelijke beoordeling rekening worden gehouden met de precieze wettelijke reikwijdte van de belasting, waaronder eventuele verbruiksgrenzen en uitzonderingen. De genoemde huishoudberekeningen gaan uit van het aangekondigde tariefverschil van tien cent per kubieke meter.
Voor tuinbezitters verandert de praktische afweging voorlopig weinig.
Regenwater opvangen, de bodem verbeteren, geschikte planten kiezen en alleen beregenen wanneer dat nodig is, kunnen het drinkwaterverbruik beperken.
Daarbij levert het verminderen van onnodig watergebruik doorgaans meer financieel voordeel op dan uitsluitend de voorgestelde belastingverhoging.
Meer informatie: Rijksoverheid – Belastingplan en belasting op drinkwater.
Cornelis Heystek