Fier op dat van hier

Het oudste grafveld van Vlaanderen ligt in Bilzen-Hoeselt

Archeologen van IOED Oost-Haspengouw en Voeren zorgen voor een historische primeur met internationale allure. In het najaar van 2025 vond in de deelgemeente Hees een archeologische opgraving plaats in het kader van de ontwikkeling van een woonzone in de Noppenstraat door Immo Janssen-Marres. Dat leverde vondsten op uit verschillende periodes. De meest bijzondere is wel een Bandkeramisch grafveld van zo’n 7000 jaar geleden. Meteen het oudste dat in Vlaanderen werd ontdekt.

De opgraving gebeurde onder leiding van archeologen van LAReS bvba en Walter Sevenants (Triharch Onderzoek en Advies.  Archeologe Gabriella Kaszas van de Intergemeentelijke Onroerende Erfgoeddiensten (IOED) volgde mee op en zegt dat het in totaal om een tiental graven uit het neolithicum gaat. Vermoed wordt dat men de grenzen van het grafveld nog niet heeft bereikt, daarom wordt de juiste locatie niet vrij gegeven. Al moet wel worden gedacht aan een logische plek, in de nabijheid van de Heserbeek. In Wallonië, Nederland en Duitsland zijn er gelijkaardige grafvelden bekend, maar ze blijven een zeldzaam fenomeen. In Vlaanderen was er tot nu toe geen neolithisch grafveld bekend. Enkel in Millen (Riemst) werd ‘mogelijk’ één geïsoleerd graf uit de Bandkeramische periode aangetroffen.

In de grafkuilen stootte men op diverse objecten, waaronder aardewerk, hoofdsteunen, bijlen uit natuursteen, kleurstoffen zoals oker en pijlpuntjes. Enerzijds betreft het langwerpige inhumanitiegraven, waarin overledenen op hun zij werden begraven, anderzijds legde men ook ronde crematiegraven bloot. Door de natte en mogelijks verzuurde kleingrond zijn de menselijke resten doorheen de eeuwen vergaan.

Canon van Vlaanderen

Zuid-Limburg telt zes erkende archeologische zones in Bilzen, Hoeselt en Riemst. In het verleden werden o.a. in het naburige Rosmeer al sporen van bewoning door Bandkeramiekers gevonden. Deze mensen kwamen uit het Oosten van Europa en werden aangetrokken door de vruchtbare leemgrond. Hun naam hebben ze te danken aan de keramiek die ze versierden met typische banden. De vondst van de grafvelden vormt dan ook een belangrijk stuk in de puzzel over de geschiedenis van de regio en Vlaanderen. Het verrijkt de kennis over de boeren die zich hier 7000 jaar vestigden, terwijl de oorspronkelijke bevolking nog leefde van de jacht. De Bandkeramiekers introduceerden de sedentaire manier van leven en brachten kennis mee van graan- en veeteelt. Daarom werd de nederzetting op de Staberg in Rosmeer opgenomen in ‘De Canon van Vlaanderen’. En ook nu weer zal deze unieke ontdekking internationaal weerklank krijgen, heet het.

Gebruikssporen

Het veldwerk in afgerond, maar de verwerking gaat verder achter de schermen. De archeologen zullen alle objecten en stalen verder laten onderzoeken om meer details te weten te komen, zoals de exacte datering, de inhoud van de potjes en de gebruikssporen op de materialen. Aan de hand van de gebruikte vetten kan men nagaan wat er werd klaargemaakt. Ook wordt geanalyseerd of de vuurstenen gebruikt werden in het dagelijkse leven, dan wel of ze in de graven zijn geplaatst als ritueel. Verder wordt nagegaan hoe het grafveld zich verhoudt tot andere begraafplaatsen. Op basis van organisch materiaal , zoals bijvoorbeeld de pollen, volgt het hopelijk ook een landschapsreconstructie.  Afspraak binnen twee jaar als het onderzoek vermoedelijk is afgelopen.

Toerisme

Elke schop die in de grond gaat haalt een stukje van onze geschiedenis naar boven. Cultuur en erfgoed hebben ook een toeristische waarde. Zeker wanneer deze unieke vondsten zullen worden getoond.  Denk aan voorbeelden als het Regionaal Archeologisch Museum van Maaseik (RAM) of het archeologisch park De Rieten in Wijshagen (Oudsbergen) maar niet in het minst het Gallo-Romeins Museum (GRM) in Tongeren, waar tal van gemeenten hun archeologische vondsten in bruikleen schenken. Volgens het stadsbestuur van Bilzen-Hoeselt is het uiteraard de bedoeling dat wanneer alle wetenschappelijke activiteiten zijn afgerond deze unieke vondsten van Hees worden tentoon gesteld.