Miljardairsmacht groeit explosief en bedreigt democratie

Het vermogen van miljardairs bereikte in 2025 een nieuw record en Oxfam Novib slaat alarm: extreme rijkdom groeit niet alleen, maar vertaalt zich steeds directer naar politieke macht. Volgens de organisatie ontstaat zo een “geld-macht-spiraal” waarin beleid, media en democratische besluitvorming steeds sterker worden beïnvloed door een kleine groep superrijken.

De waarschuwing komt bij de start van het World Economic Forum in Davos, samen met het jaarlijkse internationale ongelijkheidsrapport van Oxfam, Resisting the Rule of the Rich: Defending Freedom Against Billionaire Power, en – voor het eerst – een Nederlands onderzoek: Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. De politieke invloed van de rijken in Nederland.

Recordvermogen miljardairs: 18,3 biljoen dollar

Wereldwijd steeg het gezamenlijke vermogen van miljardairs in 2025 naar 18,3 biljoen dollar, een stijging van 16%. Oxfam plaatst dat in schril contrast met de mondiale realiteit: één op de vier mensen heeft regelmatig honger en bijna de helft van de wereldbevolking leeft in armoede.

Ook het aantal miljardairs neemt toe: er zijn volgens Oxfam nu meer dan 3.000 miljardairs wereldwijd. Sinds 2024 nam hun gezamenlijke vermogen toe met 2,5 biljoen dollar – volgens Oxfam genoeg om extreme armoede 26 keer uit te bannen.

“Wat eerder achter de schermen gebeurde, gebeurt nu openlijk”

Michiel Servaes, directeur van Oxfam Novib, zegt dat superrijken steeds zichtbaarder en schaamtelozer hun macht inzetten.

“Wereldwijd komen democratieën onder druk te staan doordat economische macht wordt omgezet in politieke macht, versterkt door controle over media en social media platforms. Ook in Nederland groeit de invloed via forse partijdonaties, de draaideur tussen politiek en lobby, en beleid dat belastingontwijking voor miljardairs en bedrijven in stand houdt.”

Oxfam wijst daarbij naar voorbeelden uit de VS, waar tech-miljardairs invloed uitoefenen rond president Donald Trump, maar benadrukt dat het patroon ook in Nederland zichtbaar is.

Media en social media: concentratie van macht

Oxfam stelt dat een klein groepje miljardairs grote belangen heeft in meer dan de helft van de grootste mediabedrijven. Ook sociale media zijn volgens de organisatie kwetsbaar voor concentratie: 9 van de 10 platforms zouden in handen zijn van zes miljardairs. Daarmee ontstaat een dubbele invloed: niet alleen op beleid, maar ook op informatie en framing.

Nederland: Quote 500 groeit door, politieke donaties geconcentreerd

Voor het eerst presenteert Oxfam Novib dit jaar een nationaal ongelijkheidsrapport. Daaruit blijkt onder meer dat het totale vermogen van de rijkste 500 Nederlanders in 2025 steeg van 253 naar 273 miljard euro. Tien jaar geleden was dat nog 92 miljard euro – grofweg een verdrievoudiging.

Een paar opvallende conclusies uit het Nederlandse onderzoek:

• De rijkste 500 bezitten 9% van al het huishoudvermogen, terwijl ze slechts 0,003% van de bevolking vormen.
• Ze bezitten volgens Oxfam vier keer zoveel als de armste 50%.
• In het verkiezingsjaar 2025 waren 11 (voormalige) Quote 500-leden of hun bedrijven verantwoordelijk voor 20% van alle grote politieke donaties (opgeteld 5 miljoen euro).
• 86% van die Quote-giften ging naar centrum- of rechtse partijen, 14% naar links.
• Bij oud-Tweede Kamerleden (periode maart 2021 – december 2023) ging bijna één derde aan de slag als lobbyist voor bedrijfsleven of commerciële belangenorganisaties; de VVD levert volgens Oxfam het grootste aandeel.

Oxfam stelt dat dit mede verklaart waarom vermogenden vaak minder belasting betalen dan “de gewone Nederlander” – niet door toeval, maar door jarenlange lobby en beleidskeuzes.

Oxfam: grenzen stellen om democratie te beschermen

Oxfam Novib roept Tweede Kamer en toekomstig kabinet op om vermogensongelijkheid aan te pakken en politieke beïnvloeding door superrijken te beperken. De organisatie pleit onder meer voor:

• Progressieve vermogensbelasting (vanaf 2%) op vermogens boven 2,3 miljoen euro (rijkste 1%)
• Zwaardere belasting op miljoenen-erfenissen en juist afschaffing voor kleine erfenissen
• Verbod op bedrijfsdonaties aan politieke partijen en beperking van particuliere giften tot maximaal €2.500 (nu kan dit tot €100.000)
• Verplicht lobbyregister, in te vullen door lobbyist én Kamerlid
• Afkoelperiode van 2 jaar voor Kamerleden voordat zij lobbywerk mogen doen op hun oude beleidsterrein
• Investeren in pijlers van de rechtsstaat: vrije pers, onafhankelijke rechtspraak, kennisinstellingen en maatschappelijk middenveld

De kern: rijkdom wordt macht – en macht koopt meer rijkdom

Wat Oxfam beschrijft is geen morele discussie over “rijke mensen”, maar een structurele waarschuwing: wanneer vermogen zó extreem wordt, verandert het spel. Dan krijg je geen marktwerking meer, maar marktbuiging. Geen democratie meer, maar democratie-met-sponsors.

En dat is, zoals Oxfam het samenvat, precies waarom er nu grenzen gesteld moeten worden.