De redactie
Singer Laren zet vandaag een kunsthistorische kroon op zijn werk: het museum haalt Smokestack (Schoorsteen), een vroeg en uiterst zeldzaam schilderij van Piet Mondriaan, terug naar Nederland. Het doek – ruim een eeuw uit beeld – dook onlangs op bij nazaten van de eerste eigenaar in Canada. Dankzij Mondriaan-specialist Wietse Coppes (RKD), die het werk overtuigend aan de kunstenaar toeschrijft, kon het museum de kans grijpen om dit sleutelstuk te verwerven.
Een silhouet vol vooruitgang
Smokestack toont vermoedelijk de contouren van de voormalige Amsterdamse Waskaarsenfabriek tegen een dramatische, door de maan opgelichte lucht. Het schilderij ademt Mondriaans honger naar vernieuwing: vereenvoudigde vormen, intense kleuren, en een compositie die al duidelijk richting de modernist wijst die hij in 1908 definitief zou worden. Het jaar waarin Mondriaan, Sluijters en Gestel elkaar artistiek naar nieuwe hoogten stuwden.
Het werk werd in 1909 voor het laatst in Nederland gezien, tijdens de baanbrekende tentoonstelling Spoor – Mondriaan – Sluijters in het Stedelijk Museum Amsterdam. Daarna verdween het uit het zicht, meegenomen door de Haarlemse kinderarts Gustaaf Adolf Ootmar toen hij in 1922 naar Canada emigreerde. Zijn nazaten bewaarden het werk meer dan een eeuw – tot het enkele maanden geleden opnieuw werd ontdekt.
Een lang gekoesterde wens vervuld
Voor Singer Laren vervult de aankoop een ambitie die al jaren leeft: een representatief werk uit Mondriaans modernistische periode in huis halen. Het museum voegt met Smokestack (Schoorsteen) een cruciale schakel toe aan zijn presentatie van het Nederlandse modernisme in de Nardinc-zalen. Het doek vormt een brug tussen traditie en vernieuwing én tussen Mondriaan en zijn even vooruitstrevende tijdgenoten Sluijters en Gestel.
De timing geeft de aanwinst extra lading: Smokestack is de laatste aankoop onder aftredend directeur Jan Rudolph de Lorm én de eerste onder zijn opvolger Doede Hardeman. Het schilderij wordt vanaf 1 december 2025 – de dag van De Lorms afscheid – voor het eerst aan het publiek getoond. Een symbolische overdracht in olieverf.
Eerst zien, dan uitpluizen
Het werk is te bewonderen tot en met 8 februari 2026. Daarna duikt het tijdelijk het onderzoek in voor een grondige studie naar herkomst, context en conditie. Vervolgens krijgt het een prominente plek in de vaste collectie van Singer Laren.
De aankoop kwam tot stand dankzij de steun van de Stichting Vrienden van Singer Laren en het Hendrik Mullerfonds. Een aanwinst met historie, toekomst én een prachtige rookpluim.