De redactie
Een van de zeldzaamste vliegtuigen uit de Nederlandse luchtvaartgeschiedenis maakt na een omzwerving van 85 jaar zijn rentree: een originele Fokker D.VII. Het toestel, dat in de jaren twintig en dertig vloog voor de Marineluchtvaartdienst, verdween tijdens de Tweede Wereldoorlog spoorloos en dook pas in 1945 weer op in Beieren. Nu wordt het tijdelijk ondergebracht in het Nationaal Militair Museum (NMM) in Soesterberg.
Van paradepaardje tot oorlogsbuit
De Fokker D.VII geldt als een van de meest iconische jachtvliegtuigen uit de Eerste Wereldoorlog. Nederland verwierf er in 1919 ruim honderd exemplaren van, waaronder het toestel met registratie D-28. Tot mei 1940 vloog het bij de Marineluchtvaartdienst, maar na de Duitse inval verdwijnt het spoor. Onderzoekers vermoeden dat het vliegtuig was bestemd voor Hermann Görings geplande luchtvaartmuseum van het Derde Rijk.
In december 1945 wordt een D.VII ontdekt door de Monuments Men – de Amerikaanse eenheid die zich bezighield met het opsporen van geroofde kunst en cultuur – in een boerenschuur in Vilsbiburg. Het vliegtuig belandt in beheer van het Deutsches Museum in München. Pas decennia later komen bij restauratie de Nederlandse roundels tevoorschijn.
Forensisch speurwerk
Sinds 2023 werken Duitse en Nederlandse onderzoekers intensief samen om de herkomst van het toestel vast te stellen. Daarbij worden technieken ingezet die normaal voor kunstonderzoek worden gebruikt: infraroodreflectografie om onderliggende verflagen zichtbaar te maken, actieve thermografie om verborgen structuren te detecteren, en zelfs röntgenonderzoek naar originele verfresten.
Hoewel de exacte identiteit niet sluitend kan worden vastgesteld, zijn sterke aanwijzingen gevonden. Op diverse onderdelen werden metalen plaatjes met de markering D-28 aangetroffen. Juridisch geldt dat niet als sluitend bewijs, omdat onderdelen in die tijd eenvoudig uitwisselbaar waren.
Nog altijd vragen
De grootste lacune blijft de periode tussen mei 1940 en december 1945. Waar bevond de Fokker zich in die vijf jaar? En hoe kwam hij uiteindelijk in Vilsbiburg terecht? Zolang die vragen onbeantwoord blijven, bestaat er geen juridische grond voor restitutie. Daarom wordt het toestel voorlopig voor vijf jaar aan het NMM uitgeleend.
Presentatie en betekenis
Op vrijdag 26 september wordt de Fokker D.VII officieel gepresenteerd in het NMM. Daarbij zijn onderzoekers uit zowel Nederland als Duitsland aanwezig om hun bevindingen toe te lichten. Voor bezoekers is het een unieke kans om een van de weinige overgebleven exemplaren van dit type toestel te zien – en om het verhaal te horen van een vliegtuig dat symbool staat voor oorlog, roofkunst en internationale samenwerking in erfgoedonderzoek.
Het NMM ziet de komst van de Fokker als een versterking van zijn missie: laten zien dat vrijheid en vrede niet vanzelfsprekend zijn, en dat de krijgsmacht daarin door de eeuwen heen een cruciale rol heeft gespeeld.