Wespen

Na mijn verhaal over muggen waar in de media een plaag van voorspeld werd, nu een verhaal over wespen. De muggenplaag is er overigens niet gekomen, althans niet hier in Leiden. Er komen veel soorten wespen in ons land voor, maar ik beperk me tot de soorten die overlast voor de mens opleveren, de limonadewespen. Er zijn twee soorten, de Gewone wesp (Vespula vulgaris) en de iets minder algemene Duitse wesp (Vespula germanica). Ook aan wespen wordt aandacht besteed in de media. Zo las ik in het Leidsch Dagblad van 12 augustus de volgende kop: ”Pais en vree op de meeste terrassen, waar blijft de limonadewesp?”. Het is mij ook opgevallen dat er bijna geen wespen zijn deze zomer! Net als vorige zomer overigens.

De combinatie van zwart en geel, het liefst in strepen, geeft een waarschuwing weer in de natuur: kijk uit, ik ben gevaarlijk.  Dat geldt met name voor wespen. Die kunnen heel venijnig steken en dat doet niet alleen mensen pijn. Veel andere insecten zoals zweefvliegen ‘weten’ dat en bootsen daarom wespen na. Mimicry heet dat met een mooi woord. Mimicry is overigens niet te verwarren met camouflage, dan lijkt een organisme op iets uit zijn omgeving, waarbij die in de omgeving opgaat Bij mimicry wordt een ander levend organisme nagebootst, plant of dier. De grens tussen mimicry en camouflage is niet scherp, maar dat is iets voor een komende column, nu gaat het over wespen.

Wespen zijn sociale insecten. Ze leven in grote nesten, met één koningin en vele werksters. De nesten worden gemaakt van gekauwd organisch materiaal, liefst houtsnippers. Een wespennest bestaat uit niets anders dan papier! Vandaar ook de naam ‘papierwespen’. Een wespenvolk leeft maar één jaar en sterft dan uit. U hoeft er niet bang voor te zijn dat een wespennest het jaar daarop op dezelfde plek gevormd wordt, zoals ik zelf aan den lijve ondervonden heb toen ik een wespennest in de schoorsteen van mijn open haard had in mijn studentenkamer,et nest had  met een vlieggat naar de kamer. Ik heb drie keer de ongediertebestrijding van de gemeente moeten laten komen voor ik het nest kwijt was. Het is inderdaad nooit meer teruggekomen. Wespen zijn in principe carnivoor. Ze eten andere insecten en vangen insecten als voer voor de larven. In de zomer, wanneer de koningin uitgelegd is en er geen nieuwe larven meer gevoerd hoeven te worden gaan de werksters op zoek naar zoetigheid als voedsel voor hun eigen energievoorziening. Het is juist in deze tijd dat de wespen hinderlijk voor de mens worden. Aan het feit dat ze graag op terrassen afkomen waar mensen gezellig iets zitten te drinken hebben ze de naam ‘limonadewespen’ te danken. Wespen steken niet zomaar, ze moeten ergens door gehinderd worden en zich bedreigd voelen. Ze hebben een sterke en scherpe stekel aan het achterlijf. Evolutionair gezien is dat een omgevormde legboor. Maar denk eraan, ook koninginnen steken. Ik had eens een koningin op mijn arm en ik dacht, die moet eieren leggen en kan dus niet steken. Dat heb ik geweten!!! Oei, wat deed dat pijn.

De twee wespen die bekend staan als limonade wespen zijn zoals eerder gezegd de gewone wesp (Vespula vulgaris) en de Duitse wesp (Vespula germanica). Ze zijn gemakkelijk uit elkaar te houden, maar daarvoor moet u de kop van voren zien. De gewone wesp heeft een ankertje op het voorhoofd, de Duitse wesp drie stippen. Maar het verschil tussen beide soorten is niet van belang als u voor de wespen wegrent. Ga niet naar de dieren slaan, want dan voelen ze zich bedreigd en is de kans groot dat u gestoken wordt. Op school zat ik altijd aan de voorste rij tafels in verband met mijn geringe lengte. Op een gegeven moment landde er tijdens de geschiedenisles van Pater Beemsterboer (‘Boem’ in de wandeling) een wesp op mijn neus. De pater rolde de krant die op zijn lessenaar lag op en wou de wesp van mijn neus slaan. Ik riep in paniek ”Niet doen pater, laat hem rustig zitten, dan gebeurt er niets!”. Ik weet helaas niet meer hoe het afgelopen is.

Een methode om wespen van je terras weg te houden is om een eindje vanaf het terras flesjes met limonade op te hangen. En niet tussen de tafels van het terras zoals dat in mijn jeugd gebeurde in Meijendel bij Wassenaar. Er was daar toen een grote dikke ober -ik zie hem nog voor me- die na het weekend met benzine bij zich de nesten opspoorde en in brand stak. Er moet nog aardig wat vervuiling rondom de boerderij in de grond zitten!

Maar zoals eerder gemeld. Er zijn de afgelopen jaren weinig wespen, door het natte weer in de winter en met name in het voorjaar, als de koninginnen op zoek gaan naar een nestplaats. Natte winters overleven ze meestal niet. Een droge winter met vorst deert ze niet, dan zitten ze veilig op een vorstvrije plaats. Uw zolder bijvoorbeeld. Maar er zijn wel enkele wespen overwinterd dit voorjaar, dus u zult ongetwijfeld deze zomer er wel enkele in uw tuin (of in de keuken, zoals ik) te zien krijgen.

De limonadewespen maken hun nest in de grond of in een holte onder een dak. Ziet u een vrijhangend nest in een boom dan is het meestal van de middelste wesp, een iets grotere soort dan de limonadewespen, maar niet agressief. Ze kunnen wel venijnig steken, ook dat heb ik aan den lijve ondervonden. Tijdens een excursie in het Polderpark Cronesteijn was ik naast het pad iets aan het vertellen over een paddenstoel die daar groeide. De excursiedeelnemers stonden op het pad. Opeens zei één van hen: “Hans, ik geloof dat je in een wespennest staat”. Ik merkte het ook! Ik heb me tot mijn onderbroek moeten uitkleden om alle wespen uit mijn broekspijpen te krijgen. Om mijn middel was een kring van rode wespensteken. Ik prijs me gelukkig dat ik niet allergisch voor wespen ben.

Maar ziet u een wespennest buiten, verstoor het niet en loop eromheen. Besef dat wespen heel veel hinderlijke insecten vangen, met name muggen. En dat ze belangrijke bestuivers zijn, denk maar aan de wespenorchis, waarvan de bloem helemaal ingesteld is op wespenbezoek.