Cornelis Heystek
maar vitamine D-advies wordt beperkt opgevolgd
Nederlanders gaven in 2024 naar schatting 860 miljoen euro uit aan voedingssupplementen. Dat was 11 procent meer dan een jaar eerder. Vitamine D is het meest verkochte supplement. Juist bij groepen waarvoor dagelijks extra vitamine D wordt geadviseerd, blijft het gebruik echter achter.
De Nederlandse markt voor voedingssupplementen groeide volgens cijfers van onderzoeksbureau Info2Action in 2024 van 775 miljoen naar 860 miljoen euro. Brancheorganisatie NPN, die deze cijfers publiceert, meldt een gemiddelde besteding van 80 euro per consument. Vitamine D staat bovenaan: ongeveer de helft van de supplementengebruikers kocht in 2024 een vitamine D-product. Daarna volgen multivitaminen en magnesium.
Dat commerciële marktbeeld staat tegenover gegevens van het RIVM over de opvolging van het officiële vitamine D-advies. Uit de Voedselconsumptiepeiling 2019-2021 blijkt dat iets meer dan een derde van de vrouwen vanaf 50 jaar en ongeveer een kwart van de mannen vanaf 70 jaar het advies opvolgt. Het RIVM concludeert zelf dat vooral bij ouderen verbetering mogelijk is.
Niet iedereen heeft supplementen nodig
Voor de meeste mensen die gezond en gevarieerd eten, zijn extra vitamines en mineralen niet nodig. Het Voedingscentrum stelt bovendien dat het slikken van supplementen voor deze groep geen extra gezondheidsvoordeel oplevert. Voor een aantal bevolkingsgroepen gelden wel specifieke suppletieadviezen.
Kinderen tot en met drie jaar krijgen het advies dagelijks 10 microgram vitamine D te gebruiken. Dat geldt ook voor vrouwen van 50 tot en met 69 jaar. Vanaf 70 jaar geldt voor zowel mannen als vrouwen een advies van 20 microgram per dag.
Ook mensen tot 70 jaar met een donkere of getinte huid en mensen die overdag weinig buiten komen of hun gezicht bedekken, krijgen het advies dagelijks 10 microgram vitamine D te nemen. Voor zwangere vrouwen geldt eveneens een advies van 10 microgram.
Daarnaast adviseert het Voedingscentrum vrouwen die zwanger willen worden dagelijks 400 microgram foliumzuur te gebruiken, vanaf minimaal vier weken vóór de conceptie tot tien weken na de conceptie. Veganisten krijgen het advies vitamine B12 te gebruiken, omdat deze vitamine van nature vrijwel uitsluitend in dierlijke producten voorkomt.
Supplement vaak ‘voor de zekerheid’
Nederlanders gebruiken supplementen lang niet altijd vanwege zo’n officieel advies. Uit onderzoek van het CBS, gebaseerd op de Voedselconsumptiepeiling en het onderzoek Belevingen 2022, blijkt dat 57 procent van de volwassenen in de voorafgaande twaalf maanden ten minste één voedingssupplement had gebruikt.
Een derde van alle volwassenen gebruikte een of meer supplementen ‘voor de zekerheid’. Van de gebruikers van een multivitamine noemde 61 procent dit als reden. Bij vitamine C was dat 55 procent en bij een vitamine B-complex 43 procent.
Artsen spelen bij een deel van het gebruik wel een rol. Bijna 23 procent van alle volwassenen gebruikte minstens één supplement op advies van een huisarts, praktijkondersteuner of specialist. Vitamine D werd het vaakst op medisch advies gebruikt: 15 procent van alle volwassenen nam dit supplement mede op advies van een arts.
Bij multivitaminen en vitamine C kwam een advies van partner, familie of vrienden ongeveer even vaak voor als een advies van een arts.
Vitamine D het hele jaar
Het vitamine D-advies voor de betreffende risicogroepen geldt niet alleen tijdens de wintermaanden, maar het hele jaar.
Dat onderscheid is relevant omdat het supplementengebruik seizoensgebonden blijkt te zijn. Eerder RIVM-onderzoek onder 70-plussers liet bijvoorbeeld zien dat 45 procent tijdens de wintermaanden voedingssupplementen gebruikte, tegenover 38 procent gedurende de rest van het jaar.
Het lichaam kan onder invloed van zonlicht zelf vitamine D aanmaken. Juist voor de groepen waarvoor een suppletieadvies geldt, is die eigen aanmaak echter niet voldoende om het officiële advies overbodig te maken. Voor vrouwen tussen 50 en 70 jaar bedraagt het advies dagelijks 10 microgram; voor iedereen vanaf 70 jaar is dat 20 microgram.
Meer slikken is niet automatisch beter
Dat een vitamine of mineraal noodzakelijk is, betekent niet dat een hogere dosis automatisch beter is. Het Voedingscentrum waarschuwt dat langdurige hoge innames van bepaalde vitamines en mineralen schadelijk kunnen zijn.
Daarbij speelt ook het combineren van supplementen een rol. Een multivitamine kan dezelfde vitamines en mineralen bevatten als afzonderlijk ingenomen supplementen. Het CBS wijst erop dat overdosering kan optreden wanneer verschillende supplementen naast elkaar worden gebruikt.
Het is daarom verstandig niet alleen naar de dosering van één potje te kijken, maar ook na te gaan hoeveel van dezelfde stof via andere supplementen wordt ingenomen.
Groeiende markt, beperkte naleving
De cijfers laten daarmee twee ontwikkelingen naast elkaar zien. De commerciële markt voor voedingssupplementen groeide in 2024 naar ongeveer 860 miljoen euro, terwijl het officiële vitamine D-advies bij een aanzienlijk deel van de doelgroepen niet wordt opgevolgd.
Daaruit volgt niet automatisch dat mensen die geen supplement nodig hebben verantwoordelijk zijn voor de groei van de markt: de beschikbare onderzoeken gebruiken verschillende onderzoeksmethoden, populaties en meetjaren. Wel blijkt uit CBS-onderzoek dat veel supplementen op eigen initiatief en regelmatig ‘voor de zekerheid’ worden gebruikt.
Voor wie niet tot een groep met een officieel suppletieadvies behoort, geldt dat gezonde en gevarieerde voeding doorgaans voldoende vitamines en mineralen levert. Wie vanwege ziekte, medicijngebruik, een afwijkend voedingspatroon of een mogelijk tekort twijfelt over het gebruik of de dosering van supplementen, kan dit het beste met een arts of diëtist bespreken.
De redactie