De redactie
Een mysterieuze soldaat is na eeuwen weer zichtbaar op een schilderij van de Delftse meester Pieter de Hooch. Dankzij een uitgebreide restauratie heeft het Mauritshuis de verdwenen figuur grotendeels teruggebracht op Een binnenplaats met een rokende man en een drinkende vrouw (ca. 1658-1660). De restauratie stelde het museum voor een bijzonder dilemma: moest de soldaat opnieuw verdwijnen, volledig worden teruggebracht of slechts als een vage schim zichtbaar blijven?
Het schilderij is vanaf vandaag tijdelijk te zien in zaal 15 van het Mauritshuis.
Verdwenen hoofdpersoon
Op het schilderij zijn een rokende man, een drinkende vrouw en een kind te zien op een karakteristieke Hollandse binnenplaats. Oorspronkelijk maakte echter ook een soldaat in harnas deel uit van het gezelschap. Hij zat tussen de man en de vrouw, met een bierpul in zijn hand, maar werd ergens in de afgelopen eeuwen overschilderd.
Tijdens eerdere restauraties kwam de verborgen figuur al gedeeltelijk aan het licht. Dat bracht het Mauritshuis voor een lastige keuze. Uiteindelijk besloot het museum de oorspronkelijke compositie van Pieter de Hooch zoveel mogelijk te herstellen.
Drinkspel krijgt oorspronkelijke betekenis terug
De restauratie veranderde ook de betekenis van het schilderij. Lange tijd leek het tafereel een rustige ontmoeting tussen een man en een vrouw. Uit vergelijking met een vrijwel identieke versie in de National Gallery of Art in Washington blijkt echter dat de scène een drinkspel uitbeeldt.
Op dat schilderij glimlacht de soldaat naar de vrouw terwijl zij uit een zogenoemd pasglas drinkt. Zij moet het glas steeds verder leegdrinken tot aan de volgende markering. Door het verdwijnen van de soldaat ging die verhaallijn grotendeels verloren.
Bewuste tussenoplossing
Restauratoren Sabrina Meloni en Abbie Vandivere kozen ervoor de soldaat niet volledig te reconstrueren. In de afgelopen 360 jaar zijn de kleuren van beide schilderijen namelijk verschillend verouderd. Een volledig gereconstrueerde soldaat zou daardoor te veel de aandacht trekken.
Daarom is gekozen voor een subtielere reconstructie, waarbij de figuur duidelijk zichtbaar is, maar minder gedetailleerd dan in het schilderij uit Washington. Bovendien is de restauratie volledig reversibel, zodat toekomstige restauratoren de aangebrachte retouches weer kunnen verwijderen.
Mysterie blijft bestaan
Dat de soldaat ooit aanwezig was, was al sinds de jaren twintig van de vorige eeuw bekend. Restaurator Martin de Wild legde de figuur destijds bloot, maakte er een zwart-witfoto van en schilderde hem vervolgens opnieuw over.
Ondanks uitgebreid technisch onderzoek, waaronder Macro-XRF-scans, blijft onduidelijk wie de soldaat heeft laten verdwijnen en waarom. Wel staat vast dat Pieter de Hooch zelf daar niet verantwoordelijk voor was.
Uit historische bronnen blijkt dat de soldaat al vóór 1833 van het schilderij was verdwenen. Omdat het werk sinds 1822 deel uitmaakte van een Londense collectie, moet de overschildering ergens tussen circa 1660 en het begin van de negentiende eeuw hebben plaatsgevonden.
Tijdelijk te zien
Het gerestaureerde schilderij hangt tot de tijdelijke sluiting van het Mauritshuis, van 24 augustus tot en met 20 september, in zaal 15 van het museum. Daarna reist het werk naar Madrid voor de tentoonstelling Mauritshuis ♥ Thyssen-Bornemisza, waar het opnieuw voor publiek te zien zal zijn.