Cornelis Heystek
Vanaf 10 april toont het Airborne Museum Hartenstein in Oosterbeek een object dat zelden het daglicht ziet: het originele vaandel van de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade. Het vaandel vormt een van de blikvangers van de tentoonstelling Sosabowski: een familie verdeeld door oorlog en verlaat voor het eerst het Polish Institute and Sikorski Museum in Londen.
De brigade vocht in september 1944 bij Driel tijdens Operatie Market Garden, onder leiding van generaal Stanisław Sosabowski. Wat veel bezoekers niet weten: het vaandel werd al in 1942, midden in bezet Warschau, in het geheim vervaardigd door de Poolse verzetsbeweging. Omdat stof schaars was, gebruikten de makers het rode kerkgewaad van kardinaal Dunajewski. Vervolgens smokkelden zij het vaandel dwars door bezet Europa naar het Verenigd Koninkrijk, waar het in juni 1944 door de Poolse president in ballingschap aan de brigade werd overhandigd.
Een beladen symbool
Na de oorlog werd het vaandel onderdeel van de collectie in Londen en bleef het grotendeels buiten het publieke oog. Voor de tentoonstelling in Oosterbeek is een uitzonderlijke bruikleenregeling getroffen. Daarmee krijgt Nederland een unieke kans om een object te zien dat niet alleen militair-historische, maar ook grote emotionele waarde draagt.
De brigade werd in 2006 onderscheiden met de Militaire Willems-Orde voor haar moedige optreden bij Arnhem en Driel. Generaal Sosabowski ontving postuum de Bronzen Leeuw. Beide onderscheidingen maken eveneens deel uit van de tentoonstelling.
Vader en zoon, gescheiden door oorlog
De expositie belicht niet alleen de militaire geschiedenis, maar ook het persoonlijke verhaal van Sosabowski en zijn zoon Stasinek. Terwijl de generaal in het Westen streed, speelde zijn zoon een rol in het Poolse verzet en tijdens de Opstand van Warschau. Hun gedeelde ideaal, een vrij Polen, leidde tot jarenlange scheiding van het gezin. Gastconservator is professor Hal Sosabowski, achterkleinzoon van de generaal.
Slag om Arnhem als decor
Het Airborne Museum is gevestigd in Villa Hartenstein, het voormalige Britse hoofdkwartier tijdens de Slag om Arnhem. Hier doorlopen bezoekers stap voor stap de gebeurtenissen van september 1944 en maken zij kennis met de verhalen van Britse, Duitse en Poolse militairen én burgers.
Ook de dependance Airborne Museum at the Bridge, met uitzicht op de John Frostbrug, vertelt persoonlijke verhalen van militairen die daar vochten en sneuvelden.
Met het originele vaandel krijgt de geschiedenis van de Poolse parachutistenbrigade in Nederland een tastbaar middelpunt. Geen replica, geen kopie, maar het echte doek dat ooit in het geheim werd genaaid, gesmokkeld en gedragen. Soms hangt geschiedenis letterlijk aan een draad.
De redactie