De Grand Tour – Bestemming Italië

De redactie 3 juli 2025 #Musea

Jonge aristocraten, oude kunst en het wilde Europese tussenjaar

Van 18 september 2025 t/m 4 januari 2026 laat het Mauritshuis zien hoe jonge Britse edellieden hun ‘tussenjaar’ besteedden aan kunst, cultuur en een beetje losbandigheid — met Italië als ultieme bestemming.

Van Venetië tot Napels, van Romeinse zuilen tot rokende vulkanen: in de 17de en 18de eeuw trokken jonge aristocraten massaal naar Italië voor de zogeheten Grand Tour. In The Grand Tour – Bestemming Italië toont het Mauritshuis kunstwerken uit drie legendarische Britse landhuizen — Burghley House, Holkham Hall en Woburn Abbey — allemaal verzameld tijdens deze educatieve maar ook avontuurlijke reis. Nooit eerder waren deze werken in Nederland te zien.

Een lange reis, veel bagage

De Grand Tour was geen vrijblijvende stedentrip. Aristocratische jongelingen, soms nog geen zestien, vertrokken onder begeleiding van een privéleraar (de ‘bear leader’) met een duidelijke missie: hun opvoeding afronden met kennis van kunst, taal en cultuur — en onderweg vooral veel aankopen doen voor het familiehuis.

Zo reisden John en Brownlow Cecil, respectievelijk de 5de en 9de graaf van Exeter, Europa door met karren vol bedienden, kinderen en tientallen paarden. Hun doel? Kunst verzamelen voor het imposante Burghley House. De reis kende obstakels: kapotte rijtuigen, zieke bedienden, dode paarden. Maar het resultaat mag er zijn: een indrukwekkende collectie schilderijen, meubels en wandtapijten — waarvan nu een selectie in Den Haag te zien is.

Angelica Kauffman: ster van de Grand Tour

Brownlow Cecil was niet alleen kunstverzamelaar, maar ook bewonderaar van Angelica Kauffman, de superster van haar tijd. Deze in Italië werkende Zwitsers-Oostenrijkse schilderes was geliefd, getalenteerd en zeer gewild. Haar portret van Brownlow — met de rokende Vesuvius op de achtergrond — is een van de topstukken van de tentoonstelling. De vulkaan zelf, in die tijd een toeristische trekpleister, komt ook terug in een dramatisch schilderij van Pietro Fabris, vol ramptoeristen avant la lettre.

Holkham Hall: een paleis voor Lorrain

Thomas Coke, 1ste graaf van Leicester, begon zijn Grand Tour op zijn vijftiende. Zes jaar lang verzamelde hij kunstwerken voor Holkham Hall, dat hij na zijn terugkeer liet bouwen in Palladiaanse stijl. Romeinse grandeur dus, midden in Engeland. Coke werd beroemd om zijn collectie Italiaanse landschappen van Claude Lorrain, waaronder het meesterwerk Gezicht op een zeehaven en amfitheater. Ook is er een statig portret van zijn achterneef Thomas William Coke te zien, geschilderd door Pompeo Batoni met een Romeins beeldhouwwerk prominent op de achtergrond — Grand Tour ten voeten uit.

Canaletto’s voor de eetkamer

Voor wie dacht dat aristocraten zich beperkten tot een handvol souvenirs: John Russell, de 4de hertog van Bedford, bestelde tijdens zijn reis naar Venetië niet één, maar ruim 24 stadsgezichten van Canaletto. Het resultaat: de grootste nog bestaande serie Canaletto’s ter wereld — normaal te zien in de eetkamer van Woburn Abbey, nu tijdelijk in het Mauritshuis. Met hun heldere lijnen en glinsterende kanalen zijn ze het visuele hoogtepunt van de tentoonstelling.

Van tussenjaar tot transformatie

Wat vandaag het ‘tussenjaar’ is, was toen een levensvormend ritueel voor de elite. De Grand Tour gaf vorm aan smaak, status en inrichting van landhuizen, maar stond ook bol van verleiding, gokpartijen en nachtelijk vertier. Niet alleen jongemannen trokken eropuit; vanaf de 18de eeuw gingen ook vrouwen mee, soms met hele families. De Napoleontische oorlogen maakten uiteindelijk een einde aan de traditie. In de 19de eeuw nam de stoomtrein het over, en werd reizen voorgoed iets anders.

Podcast-tour vol verhalen

De tentoonstelling wordt verrijkt met een speciale luistertour, gemaakt in samenwerking met de makers van de populaire podcast Alle geschiedenis ooit. Via persoonlijke verhalen bij kunstwerken maak je kennis met de dromen, valkuilen en ontdekkingen van de aristocratische reizigers.