Doodskap en paardenradijs

Niets vermoedend zat ik onlangs naar het NPO-nieuws te luisteren op Radio 2, samen met radio West mijn favoriete zender. In het nieuws en later in een praatprogramma ging het over een Australische vrouw die twee jaar geleden haar ex-schoonfamilie had vermoord door ze een maaltijd waarin giftige paddenstoelen waren verwerkt voor te schotelen. Bij het onderzoek naar de sterfgevallen viel het op dat zij er weliswaar ook van had gegeten, maar alleen ziek geworden was. Ze had een portie genomen met weinig paddenstoelen, waarvan ze wist dat ze er wel ziek van zou worden, maar in leven bleef. Op het ogenblik staat ze terecht wegens moord. Aangezien haar verhaal van hele en halve waarheden, tegenstrijdigheden en pure leugens aan elkaar hing, was ze al snel door de mand gevallen.

In alle berichten in de Nederlandse media werd vermeld dat ze haar disgenoten de zogenaamde ‘doodskap’ had voorgezet. Helaas had ik deze idiote naam al eerder gehoord dus ik wist meteen welke soort het betrof. Jammer, want ik hou van dit soort taalpuzzels, en dit was voor mij dus geen onderzoek naar wat in hemelsnaam een ‘doodskap’ is. Ik ben benieuwd wat voor beeld de radioluisteraars en de lezers van de diverse digitale media zich gevormd zouden hebben van een doodskap. Ik heb links en rechts geïnformeerd of men wist wat een doodskap is. In veel gevallen reageerden ze met: ‘een doodskop zal je zeker bedoelen?’. Nee, geen doodskop maar een doodskap!

Er was uiteraard niemand die het wist. Logisch niet, want het woord bestaat niet. Ik heb het opgezocht in het ‘Woordenboek van de Nederlandse taal’ en in het ‘Groene Boekje’. In beide staat het niet vermeld. Vertaal je dood in het Engels, dan krijg je Death, kap wordt uiteraard Cap. ‘Death Cap’ dus. Pak een willekeurig Engelstalig paddenstoelenboek en je ziet meteen het antwoord. De Death Cap is Amanita phalloides. De dodelijkst giftige paddenstoel ter wereld, bij de meeste mensen bekend onder de naam groene knolamaniet. Ook in Nederland is de soort heel gewoon. In mijn woonplaats Leiden staat hij letterlijk bij mij om de hoek, in het talud van de singels. Ik heb ooit een toeschouwer van de 3-Oktober optocht gezegd dat hij daar niet met zijn hond moest staan, je weet nooit of het dier van eet. Doe ik nooit meer. De man begon me uit te schelden over waar ik me mee bemoeide!

Ik heb de laatste dagen geen nieuws meer over het proces tegen de Australische vrouw gehoord. Maar dat komt volgende week wel weer nu de (witte) rookwolken over de pausverkiezing weggewaaid zijn. Dan zijn komkommernieuwtjes weer welkom.

Er zijn veel vergiftigingen bekend van de groene knolamaniet, waarvan de beroemdste die van Keizer Claudius is, die door zijn liefhebbende echtgenote werd vergiftigd omdat ze haar zoon Nero op de troon van Rome wou hebben. Een ander groene knolamaniet verhaal wil ik u ook niet onthouden. Enkele decennia geleden was er, ik meen in Zuid-Frankrijk, een jong stel waarvan de ex van het meisje op schijnbaar onverklaarbare wijze overleed. De patholoog-anatoom die het lichaam onderzocht was een fanatiek paddenstoelenliefhebber en herkende in alles in het lichaam symptomen van groene knolamaniet vergiftiging. Maar het slachtoffer had beslist geen paddenstoelen gegeten, zelfs geen gewone champignons. Er moest een verklaring zijn, iemand overlijdt niet zomaar aan amanieten-vergiftiging. De arts onderzocht het lichaam heel nauwgezet en ontdekte een minuscuul gaatje in een been, veroorzaakt door een injectienaald. Het stel had een extract van groene knolamaniet vergif Intramusculair ingespoten. Zo ziet u maar. Ze dachten de perfecte misdaad gepleegd te hebben, maar niet gerekend op een patholoog-anatoom die ook mycoloog was.

Terug naar waar ik mee begonnen was. Stomme vertaalfouten in publicaties, nieuwsmedia en vergelijkbare bronnen. Ik had mijn doodskap op Facebook gezet en toen kreeg ik een bericht van een kennis die enthousiast reageerde: “Hans, ik heb nog een leuke voor je, ook van de NPO!”. In een televisieprogramma werd een Nederlandse vrouw geïnterviewd die onderzoek deed aan Polar Bears. Het interview ging in het Engels. De beren werden door de onderzoekster consequent ‘Ice Bears’ genoemd.

En wat te zeggen van dit juweeltje, gevonden in een vertaald kookboek dat ik in de Openbare Bibliotheek had geleend. In de lijst van ingrediënten van een recept dat me wel aanstond werd gewag gemakt van paardenradijs. Ik neem aan dat het niet nodig is om het uit te leggen, maar ik doe het toch. Paard is ‘horse’, radijs is ‘reddish’! Ik ben beroepsvertaler geweest bij respectievelijk Elsevier en Tirion (bijverdienste aan het eind van mijn studietijd). Ik zou toch mierikswortel als vertaling gekozen hebben.

Tot slot eentje uit de praktijk waar ik zelf zijdelings bij betrokken ben. Afgelopen week was ik voor het eerst in een half jaar op bezoek in de Leidse Hortus botanicus. Ik had onze Hortus-imkers Fred en Jacques al die tijd niet gezien, terwijl ik vroeger iedere zondagochtend bij ze koffie ging drinken. Fred en Jacques waren waskaarsjes aan het maken voor de Hortuswinkel en de plantenmarkt van 10 mei. Voor het naderende hoogseizoen hadden Fred en Jacques een grote bestelling vormpjes geplaatst. Fred vertelde dat hij van zijn leverancier bericht had gekregen dat zijn schimmels waren aangekomen…