La cité internationale de la langue française zet Aisne op de wereldkaart

Miet Waes 8 april 2024 #Waes

In het prestigieuze Château de Villers-Cotterêts worden we ondergedompeld in de geheimen en geneugten van een wereldtaal. Vervolgens lopen we in de voetsporen van de beroemde Franse schrijvers Dumas en La Fontaine, wandelen we door de eindeloze velden en wijngaarden van de Champagnestreek en geraken in de ban van Aisne.

Klik hier voor de fotoreportage van Miet Waes.

Aisne grenst aan België

Even situeren: Aisne is een departement in het noorden van Frankrijk dat zijn naam ontleent aan de gelijknamige rivier. Het grenst aan België en aan de departementen Nord, Somme, Oise, Seine-et-Marne, Marne en Ardennes. Niet ver weg, dus ideaal voor een weekendje er even tussenuit om nieuwe energie op te doen. Mooi meegenomen zijn de horecaprijzen, die merkelijk goedkoper zijn dan in België.

Van Koninklijke residentie tot symbolische pijler van de Franstalige wereld

De inwoners van Villers-Cotterêts, een dorpje in de Aisne omringd door bossen en wildgebieden, keken wellicht verwonderd toen de Franse koning François I er in 1528 een imposante residentie liet bouwen. Het werd een locatie voor jachtactiviteiten, een administratief centrum, maar ook een ideale stek voor culturele bijeenkomsten. Het kasteel bleef in koninklijk bezit tot Napoleon het ombouwde tot een bedeldepot, dat zowel een gevangenis als een hospice was. Later werd het een bejaardentehuis tot het in 2014 door de vele schade in onbruik geraakte. President Macron zag er meteen de potentiële grandeur van in, vertrouwde de restauratie toe aan het Centre des monuments nationaux om er La Cité internationale de la langue française van te maken.

Met zicht op Forêt d’Exception

Nieuwsgierig naar het nieuwe paradepaardje van de Aisne, trokken we op een koude, regenachtige dag in maart naar Villers-Cotterêts. Na de files op de autoweg Leuven-Brussel en de Brusselse ring is het een verademing over de grens eindelijk te kunnen doorrijden. We doorkruisen uitgestrekte groene natuurgebieden, dorpjes die er bij dit donker weer wat aftands en armoedig uitzien en komen na 300 km aan in Villers-Cotterêts. Met onze gids Sarah wandelen we rond het majestueuze paleis terwijl ze de geschiedenis ervan vertelt, ons wijst op merkwaardigheden in de bouwstijl en de betekenis van de koninklijke emblemen verduidelijkt. Het grote park, sinds 2022 erkend als nationaal erfgoed, moet een paradijs zijn in de zomer, maar is nu maar een slijkerige bedoening. Het park kijkt uit op het 13.000 hectare grote bos van Retz dat de label Forêt d’Exception kreeg, een droomlocatie voor fiets- en wandelliefhebbers.

In de voetsporen van Alexandre Dumas

Alvorens het kasteel te bezoeken om ons onder te dompelen in het rijk van de Franse taal, nodigt Sarah ons uit om in de voetsporen te lopen van Alexander Dumas, een van de meest invloedrijkste schrijvers van de 19de eeuw. Hij werd in 1802 in Villers-Cotterêts geboren als zoon van een Afro-franse generaal en een blanke moeder. Zijn getaande huid en zwart krulhaar, die voor het nodige racisme en pesterijen zorgden, belette hem niet een van de bekendste schrijvers van de 19de eeuw te worden. Zijn twee bekendste werken ‘De Drie Musketiers’ en ‘De Graaf van Monte Cristo’ zijn klassiekers in de wereldliteratuur. Sarah toont ons de kerk waar hij werd gedoopt, de school waar hij leerde lezen en schrijven, de huizen waar hij verbleef met als orgelpunt zijn indrukwekkend bronzen standbeeld. Het staat op het belangrijkste plein van de stad genoemd naar een ander beroemde inwoner le Docteur Jean Mouflier, een voormalige arts en burgemeester. Op oude foto’s zie je dat hier ooit een Belfort stond, een oorlogsmonument, hallen en een grote fontein.

Taal kan ook boeiend en speels zijn

Waar vroeger het kasteel alleen toegankelijk was voor de happy few, zijn nu een groot deel van het kasteel en het park er rond – dank zij het activiteitencentrum en museum La cité internationale de la langue française – toegankelijk voor het grote publiek. Iedereen kan er terecht in de bibliotheek en het restaurant. Er is ruimte voor plaatselijke evenementen, er worden rondleidingen gegeven, tijdelijke tentoonstellingen, workshops voor kunstenaars, onderzoekers en ondernemers, activiteiten i.v.m. het (leren) leren van de Franse taal. Eenmaal binnen is de Franse walhalla een heel leuke plek waar je uren zoet bent met allerlei ludieke, attractieve en interactieve, maar ook leerrijke multimedia -toestanden, filmfragmenten, spelletjes en opdrachten voor elke leeftijd.

Een magische bibliotheek

Bij een Frans dictee slaag ik er in, in tegenstelling tot mijn Franse tegenspelers, om het juiste antwoord te geven op een uitzondering van een uitzondering in de grammatica. Een regel die er ooit werd in gedrild door mijn leraar Frans, bedankt meneer Bauwens en sorry dat ik je toen zo’n saaie piet vond. Maar het leukste vond ik de magische bibliotheek, een kubus omringd door schermwanden met enkele duizenden boeken, objecten en interactieve manipulaties op de vier buitengevels. De virtuele bibliothecaris stelt me een reeks vragen over mijn stemming, mijn voorkeuren die ik beantwoord door met een gebaar de juist toets te raken.

De empathische bibliothecaris raad me vervolgens een boek aan uit de Franstalige literatuur aangepast aan mijn voorkeuren, emoties en gevoelens.

Château-Thierry, middeleeuws stadje midden de Champagne- wijngaarden

‘s Anderendaags rijden we naar Château-Thierry in het hart van de Marne Vallei aan de voet van champagne-wijngaarden. De naam van het stadje is de Franse vertaling van Theodoriks Burcht, die er in 721 werd gebouwd voor de koning van de Merovingen.Via een kronkelend straatje klimmen we naar het hoogste punt van de stad van waaruit we een prachtig uitzicht hebben over de daken van Château-Thierry. Maar het zijn vooral de middeleeuws overblijfselen die mij fascineren: de indrukwekkende Heilige Johannespoort, de goed bewaard gebleven vestingsmuren met torens en ook de voormalige burchttoren. Hoewel het er heel idyllisch oogt, werden ook hier bloedige veldslagen uitgevochten zoals die van 1814 en 1918.

De onsterfelijke Jean de La Fonteine

Het stokpaardje van onze stadsgids Clémentine is de beroemde fabelschrijver Jean de La Fonteine, die hier in 1621 werd geboren en nog overal in de stad aanwezig is tot zelfs op de afspanningsdoeken van bouwwerken. Het is een naam die bij iedereen een belletje doet rinkelen omdat zijn fabels zowel tijdloos als universeel zijn. Elke fabel bevat een morele les samengevat in een pakkende zin aan het einde van het verhaal Ze zijn niet alleen grappig en plezant, maar ook van een hoge literaire kwaliteit. Qua taal, rijm en ritme spreken ze zowel volwassenen als kinderen aan. Zijn geboortehuis, een mooi herenhuis uit de 16de eeuw wordt momenteel omgebouwd tot een eigentijds museum dat in 2025 zal voltooid zijn. Maar ook het voormalig ziekenhuis Hotel Dieu waar je kan kennis maken met zeven eeuwen evolutie van de geneeskunde is jammer genoeg momenteel ook gesloten voor restauratiewerken.

Ook de champagne zette Aisne op de wereldkaart

Ondanks de concurrentie van gelijkaardige dranken zoals de Spaanse cava, de Duitse sekt, de Luxemburgse crémants ,de Italiaanse prosecco…., die vaak even lekker als sprankelend zijn, maar niet de naam champagne mogen dragen vanwege de beschermde oorsprongsbenaming (AOC) blijven consumenten met plezier meer betalen voor de prestigieuzere Champagne. Aisne kan je dus niet verlaten zonder op zoek te gaan naar de geheimen van dit vloeibaar goud. Daarvoor trekken we naar Maison Pannier waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1899 met Louis-Eugène Pannier. Zijn zonen zetten de zaak verder tot een Unie van Wijnbouwers, COVOMA, die al in het bedrijf betrokken waren, de zaak overnamen maar de naam Pannier behielden.

Champagne drinken in een middeleeuwse kelder

Maison Pannier is gehuisvest in de duisternis en de koelte van een ondergronds labyrint middeleeuwse kelders onder een krijtheuvel in de Marne-vallei. Deze kelders werden gegraven in de 12^e eeuw en de stenen werden gebruikt om de stad Château-Thierry te bouwen. Een bezoek aan Maison Pannier biedt niet alleen de mogelijkheid om heerlijke champagne te proeven en/of te kopen, maar ook om meer te leren over de champagneproductie en de verschillende stijlen en smaken.

Op het einde worden we getrakteerd op een glas champgne de Brut Sélection en toasten op een leerrijke en, ondanks het slechte weer, geslaagde tweedaagse in de Aisne.

Maar plots geschied een wonder. Het is opgehouden met regenen, de zon breekt door en de wandeling tussen de champagne wijngaarden, die we reeds geskipt hadden, kan plots wel doorgaan. Zou champagne dan toch een magische godendrank zijn?