Hans Adema
Wat zou het leven in de tropen voorstellen zonder bananen? Je kunt er van alles mee doen. Dakbedekking maken, van de bladvezels touw maken. De bladeren als bord gebruiken. Of om vlees boven een vuur te roosteren. En tenslotte zijn de bessen eetbaar en smakelijk. Bessen? Ik zie u al denken. Maar het is toch echt waar. Biologisch gezien zijn de vruchten van bananen bessen! Aan een bananenboom groeien bessen? Ja zeker, maar een banaan is dan ook geen boom. Het zijn kruidachtige gewassen, net zoals een kropje sla een kruidachtig gewas is. De stam van een banaan bestaat uit in elkaar gedraaide bladstelen. Zodra een banaan rijpe vruchten heeft gedragen gaat dit deel van de plant dood, het groeit niet als een boom door. Dat doodgaan is niet erg, want als de bananen beginnen te groeien vormt het wortelstel nieuwe uitlopers voor de volgende oogst. Maar meestal worden de bananen, zeker voor de export, geoogst voor de plant dood is. Ze zijn nog groen en worden groen over de wereld verscheept om in rijpingshuizen na te rijpen, onder invloed van acyteleengas. Rijp worden ze wel, maar niet zoet en sappig.
Lang, lang geleden arriveerde ik als jong biologiestudentje in Leiden. Bij het kennismaken met medestudenten kwam ik oog in oog te staan met een beeldschoon Surinaams-Hindoestaans meisje, Shanti geheten. Ik was op slag van slag. Bij het derde practicum lukte het mij een plekje naast haar in de practicumzaal te versieren. Op een dag bracht ik een zak bananen mee, die ik op de markt gekocht had voor bij de lunch. “Hans”;, zei ze met stemverheffing, “Ik snap niet dat jullie die meelbalen in Nederland lusten!” Ik keek haar verbaasd aan. Van het kunstmatige rijpingsproces wist ik nog niets.
Jaren later – met het meisje was het niks geworden, als dochter van een minister volstrekt onbereikbaar voor me… – werd ik medewerker van de Hortus botanicus in Leiden. In de kassen groeien bananen. Zodra er een rijpe tros bananen is, wordt de plant omgehakt. Doe je dat niet dan bestaat de kans dat hij spontaan omvalt. Ook al is het een kruid, hij kan een bezoeker van de Hortus aardig verwonden, een hersenschudding is het minste als de plant op je hoofd valt. Om de bananen wordt vervolgens gevochten. Toen ik mijn eerste Hortusbanaan proefde wist ik wat Shanti in mijn eerste jaar met “meelbalen” bedoelde. Er ging een wereld voor me open. Sindsdien sta ik vooraan als de bananen rijp zijn.