Natuurlijk: lof op de brandnetelclass

Foto: Hans Adema.

De brandnetel heeft geen nadere introductie nodig. Op zijn zachtst gezegd zijn brandnetels niet de meest geliefde tuinplant. Verre van mooi, woekeren op plekken waar je brandnetels nou juist niet wil hebben en prikken nog bovendien. Wil je brandnetels wieden dan ben je dagen bezig de al maar vertakkende, taaie, ruwe wortelstokken uit te trekken. Die als maar breken en weer uitlopen, zodat je een jaar later opnieuw kunt beginnen.

Toch hebben brandnetels hun goede zijde. Meer dan één zelfs. De brandnetel (Urtica dioica) is een multi-purpose plant. Het is daarom altijd nuttig om een hoekje in de tuin te hebben waar de brandnetels gecontroleerd mogen groeien. Gecontroleerd is niet eens zo moeilijk: eens om de paar weken met een tuinschaartje stengels afknippen.

Om te beginnen is de brandnetel de waardplant, de voedselplant van de rupsen van enkele tientallen soorten Nederlandse vlinders, zoals de atalanta, de distelvlinder, de kleine vos, de dagpauwoog, de grote vos, de gehakkelde aurelia, het landkaartje, de gamma-uil, de huismoeder en de grote beer. Alleen al hiervoor kunt u met brandnetels van uw tuin een klein natuurreservaat maken.

Maar brandnetels dienen ook de mens. Van de stugge vezels van de stengels en wortels werd in vroeger dagen een sterk weefsel gemaakt, neteldoek. Neteldoek is onmisbaar bij het maken van echte boerenkaas. Maar er werd ook kleding van gemaakt, waaronder zelfs bruidsjurken! Helaas is echte neteldoek vandaag de dag erg zeldzaam en kostbaar. En dat terwijl de grondstof overvloedig en gratis in de natuur verkrijgbaar is. Als je afbeeldingen van neteldoek op internet zoekt, blijkt dat in vrijwel alle gevallen katoen te zijn.

Laat je brandnetels enkele weken rotten in een teil met water dan ontstaat er een doeltreffend insecticide tegen bladluizen. Je kunt het als gietwater gebruiken, maar ook over de planten spuiten. Wel een beetje je neus dichtknijpen want erg lekker ruikt het niet. De brandnetel is ook geneeskrachtig. Thee getrokken van jonge brandneteltoppen helpt tegen roos en tegen pijn bij reuma. Ook zou het kaalheid tegengaan, maar daar heb ik geen eenduidig bewijs voor kunnen vinden. Reuma werd ook op een andere manier bestreden met brandnetels. Reumaleiders sloegen zich bont- en blauw met bundels uitgegroeide brandnetels. De gifstof van brandnetels, mierenzuur, helpt de pijn van de reuma of jicht te verzachten (ga ik toch eens proberen bij mijn volgende jichtaanval…). Deze enigszins ruwe therapie heeft een aparte naam: Urticatie!

Ook culinair staan brandnetels hun mannetje. De planten zijn rijk aan ijzer, kalium, vitamine C, et cetera. En aan bladgroen, chlorofyl. Chlorofyl dat aan voedingsmiddelen wordt toegevoegd (E 140) is in de meeste gevallen van brandnetels, vanwege de gemakkelijk te verkrijgen en gratis grondstof.

In grote delen van Engeland is bier gebrouwen van brandnetel populair, vooral aan het begin van de zomer omdat het een verfrissende, licht alcoholische dorstlesser is. Brandnetelkaas is wel de bekendste toepassing. Boeren-brandnetelkaas met een glas goede rode wijn is aan het begin van de herfst, het liefst bij de open haard – maar die heb ik niet – niet te versmaden.

De jonge toppen van brandnetels zijn op diverse manieren in de keuken te gebruiken. Heel jonge, die nog geen brandharen hebben, kunnen rauw gegeten worden als salade, maar dat heb ik voor de zekerheid nog nooit geprobeerd. Gestoofd en geserveerd met een klontje roomboter doet brandnetel denken aan spinazie. En tot slot kan je er een overheerlijke soep van maken.

Van de vele recepten voor brandnetelsoep heb ik gekozen voor daT uit ‘Puur Natuur op tafel’ van Roger Phillips, alleen heb ik de koffieroom vervangen door slagroom, omdat ik dat lekkerder vind. Reeds lang is het boek van Phillips niet meer in de handel, maar kom je het tegen op een rommel- of boekenmarkt: Kopen!

Ingrediënten:

• 1 grote ui
• 1 teentje knoflook
• 2 aardappelen
• Olijfolie
• Zout
• Peper
• 1 grote bos jonge brandnetelscheuten (naar smaak)
• 1,5 dl slagroom

Bereiding:

• Pel de ui en knoflook, schil de aardappelen en snijd alles zeer fijn. Fruit dit alles in de olijfolie.
• Knip met een schaar (handschoenen!) de blaadjes van de stelen van de brandnetel en was ze. Doe ze in de pan bij het gefruite mengsel en vul de pan aan met ongeveer 1 liter water.
• Kook de soep 15 minuten tot de aardappelen gaar zijn. Meng de soep in een blender, doe terug in de pan en breng op smaak met zout en peper.
• Giet de soep in een terrine en roer de room er door (niet meer laten koken anders schift de room).