De redactie
Topstuk vormt blikvanger van tentoonstelling over koning Redbad en de vroegmiddeleeuwse Noordzeewereld
Het Fries Museum in Leeuwarden haalt voor de tentoonstelling REDBAD: de legendarische koning een van de meest bijzondere archeologische vondsten uit Scandinavië naar Nederland. Vanaf 5 september 2026 kunnen bezoekers voor het eerst het beroemde Odin-beeldje uit het Deense Lejre bewonderen, een uitzonderlijk object dat internationaal wordt beschouwd als een van de belangrijkste overblijfselen uit de voorchristelijke Noordse wereld.
Het kleine zilveren beeldje, bekend als de Odin van Lejre, werd gevonden op het Deense eiland Seeland en dateert uit de vroege middeleeuwen. Het geldt als een zeldzaam materieel bewijs van de mythologie, machtsstructuren en culturele netwerken die Noordwest-Europa in die periode met elkaar verbonden.
Odin op zijn troon
Archeologen interpreteren het beeldje als een voorstelling van Odin, in de Germaanse wereld ook bekend als Wodan. De god zit afgebeeld op een hoge troon en wordt geflankeerd door twee vogels, vermoedelijk de raven Huginn en Muninn die volgens de Noordse mythologie zijn boodschappers waren.
Het object werd ontdekt in Lejre, een locatie die internationaal bekendstaat als een van de belangrijkste politieke en ceremoniële machtscentra van Scandinavië in de vroege middeleeuwen. Opgravingen brachten daar monumentale koningshallen aan het licht die wijzen op een centrum van bestuur, diplomatie en elitecultuur.
Volgens Isabella Fuglø, Chief of Collections and Public Engagement van het Lejre Museum, vertelt het beeldje een veel breder verhaal dan alleen dat van religie.
“Het Odin-beeldje vormt een zeldzaam materieel bewijs van de culturele en politieke netwerken die Scandinavië verbonden met de bredere Noordzeewereld. Het object vertelt niet alleen iets over mythologie en geloof, maar ook over Lejre als internationaal centrum waar macht, diplomatie en culturele uitwisseling samenkwamen.”
Wereld van koning Redbad
Het Fries Museum gebruikt de bruikleen om bezoekers mee te nemen naar de wereld van koning Redbad, de Friese heerser die rond het jaar 700 een belangrijke rol speelde langs de Noordzeekust.
De tentoonstelling laat zien dat de kustgebieden van het huidige Nederland, Duitsland en Scandinavië veel sterker met elkaar verbonden waren dan lange tijd werd aangenomen. Handel, oorlog, diplomatie en religie vormden samen een netwerk waarin machthebbers voortdurend contact met elkaar onderhielden.
Volgens Diana Spiekhout, conservator Middeleeuwen en Terpencultuur van het Fries Museum, biedt het beeldje een unieke inkijk in die wereld.
“Dit beeldje laat de wereld zien waarin Redbad leefde: een wereld waarin oude goden, macht en koningschap nauw met elkaar verbonden waren. Dergelijke beeldtaal was herkenbaar in grote delen van het voorchristelijke Noordwest-Europa, ook in het Frisia van Redbad.”
Historische bronnen suggereren zelfs dat een kleinzoon van Redbad later als Deense koning werd genoemd, wat de nauwe banden tussen Friesland en Scandinavië onderstreept.
Nieuwe inzichten in de Noordzeeregio
De tentoonstelling werpt nieuw licht op de historische figuur Redbad (circa 670-719), die in de Nederlandse geschiedenis vaak wordt neergezet als de Friese tegenstander van de Frankische expansie.
Recent Nederlands-Duits onderzoek schetst echter een complexer beeld. Daaruit blijkt dat Redbad mogelijk een veel grotere politieke invloed had dan tot nu toe werd aangenomen. Zijn machtsgebied strekte zich vermoedelijk uit langs grote delen van de Noordzeekust, van het huidige Nederland tot aan Noord-Duitsland.
Europees onderzoeksproject
REDBAD: de legendarische koning maakt deel uit van een omvangrijk Europees samenwerkingsproject waarbij negen Nederlandse en Duitse instellingen betrokken zijn. Het project wordt ondersteund door het Interreg VI-programma Deutschland-Nederland en omvat naast de tentoonstelling ook wetenschappelijk onderzoek, publicaties, educatieve programma’s en een historisch rollenspel gebaseerd op het Frisia van de zevende eeuw.
Naast de Odin van Lejre presenteert het Fries Museum tientallen bijzondere bruiklenen uit Nederland, Duitsland en Scandinavië.
De tentoonstelling is van 5 september 2026 tot en met 7 februari 2027 te zien in het Fries Museum in Leeuwarden. Daarna verhuist zij naar het Ostfriesisches Landesmuseum in Emden.
Met de komst van het Odin-beeldje krijgt Nederland tijdelijk een van de meest iconische archeologische objecten uit de Noordse wereld in huis en biedt het publiek een zeldzame kans om de wereld van Redbad en zijn tijdgenoten van dichtbij te ervaren.