De redactie
Van 12 februari tot en met 7 juni verandert het Mauritshuis in een ‘vogelhuis vol kunst’. Met de tentoonstelling BIRDS – Curated by The Goldfinch & Simon Schama onderzoekt het museum hoe vogels al eeuwenlang onze verbeelding domineren, in kunst, religie, poëzie, mode en muziek.
Centraal staat niet de biologie van de vogel, maar onze blik op het dier. Geen enkele andere diersoort inspireerde de mens zo intens op creatief en spiritueel vlak. Vogels verschijnen als godheden, boodschappers tussen hemel en aarde, symbolen van vrijheid en vrede, maar evengoed als voedsel, jachttrofee of huisdier. Die spanning vormt de rode draad van de tentoonstelling.
Het puttertje als vertrekpunt
Het iconische schilderij Het puttertje van Carel Fabritius vormt het startpunt. Vanuit dit kleine, maar wereldberoemde werk verkent het Mauritshuis samen met gastconservator Simon Schama hoe vogels symbool werden voor menselijke verlangens, angsten en overtuigingen.
Schama, gelauwerd Brits (kunst)historicus, werkte eerder samen met het museum en plaatst in BIRDS de relatie tussen mens en dier in een bredere historische context. Zijn interesse in die verhouding klinkt ook door in zijn recente publicaties over pandemieën en de impact van menselijk handelen op de natuur.
Hemelse boodschappers
Sinds de oudheid fungeren vogels als bemiddelaars tussen het aardse en het goddelijke. In het oude Egypte begeleidde de ba-vogel, met mensenhoofd en vogellichaam, de ziel van de overledene. In de barok schilderde Peter Paul Rubens Maria’s tenhemelopneming omringd door gevleugelde cherubijnen. En in 1949 gaf Pablo Picasso de wereld een universeel vredessymbool met La colombe.
Avi-afgunst en de droom van het vliegen
Vogels wekken niet alleen bewondering op, maar ook jaloezie. Hun vermogen om te vliegen inspireerde kunstenaars en uitvinders eeuwenlang. In de mythe van Icarus, schitterend verbeeld door Hendrick Goltzius, betaalt de mens de prijs voor overmoed. Henri Matisse plaatste zijn Icarus tijdens de Tweede Wereldoorlog tussen exploderende bommen, een moderne val uit de lucht.
Ook Leonardo da Vinci bestudeerde minutieus de vogelvlucht. In BIRDS zijn originele notities en een tekening van een vogelvleugel uit de Britse Royal Collection te zien, tastbare bewijzen van de eeuwenoude menselijke wens om zelf vleugels te krijgen.
Van oudheid tot catwalk
De tentoonstelling combineert schilderijen, tekeningen, sculpturen, natuurhistorische objecten, mode en hedendaagse kunst. Daarmee overspant BIRDS millennia, van de Egyptische oudheid tot hedendaagse modeontwerpen. Bezoekers reflecteren op thema’s als vrijheid, klimaatverandering en consumptie — onderwerpen waarin onze relatie met vogels een spiegel blijkt van onze omgang met de natuur.
Met BIRDS laat het Mauritshuis zien dat vogels meer zijn dan decoratieve details op doek. Ze zijn dragers van betekenis, symbolen van hoop en waarschuwing tegelijk. En soms, zoals bij Fabritius’ puttertje, zijn ze klein, maar groots in impact.